نگاهي به سير تحولات امنيتي در ولايت‌هاي شمالي افغانستان نشان مي‌دهد كه عزم جدي براي ناامن‌سازي اين ولايات وجود دارد و در راستاي اهداف آمريكا جغرافياي جنگ از جنوب به شمال گسترش مي‌يابد.

قندوز يكي از ولايت‌هاي شمالي افغانستان است كه در سال‌ جاري ترور و حملات انتحاري در آن به شدت افزايش يافته است.

اين ولايت كه زماني از جمله آرام‌ترين ولايت‌هاي افغانستان بود اكنون به طور چشمگيري شاهد ترور مقامات بلند پايه و كشته شدن غيرنظاميان است.

روز پنجشنبه "عبدالرحمان سيدخيلی "، فرمانده پليس اين ولايت همراه با هشت همكار خود بر اثر حمله انتحاري كشته شد.

اوايل اين ماه يك عامل انتحاري در يك مركز دولتي، 30 تن را به قتل رساند و چند ماه پيش نيز "محمد عمر " والي اين ولايت كه از 2 حمله انتحاري جان سالم به در برده بود، همراه با 18 تن ديگر در ولايت همجوار "تخار " كشته شد.

گرچه مقامات دولتي افغانستان در آذرماه امسال عملياتي را به منظور پاكسازي طالبان در اين ولايت راه اندازي كرده و از موفقيت‌هايي نيز خبر دادند اما رويدادهاي اخير نشان مي‌دهد كه به رغم اين عمليات، طالبان و ديگر گروه‌هاي تروريستي مستقر در اين ولايت از چنان قدرتي برخوردار هستند كه قادرند 2 مقام بلندپايه امنيتي و دولتي را به قتل برسانند.

گسترش محسوس ناامني در مناطق "امام صاحب "، "چهار دره "، "گل‌تپه " و "دشت ارچي " اين ولايت گوياي ناامن شدن اين ولايت در تراز ولايت‌هاي جنوبي افغانستان است.

اكنون ديگر وقوع يك عمليات انتحاري در قندوز، سبب شگفتي در فضاي خبري افغانستان نمي‌شود زيرا اين ولايت، همانند ولايت‌هاي جنوبي در شمار ولايت‌هاي ناامن محسوب مي‌شود.

علل و عوامل مختلفي در ناامني قندوز و توجه طالبان و ديگر گروه‌هاي تروريستي به اين ولايت مي‌توانند نقش داشته باشند.

همجواري قندوز با ازبكستان

ازبكستان از جمله كشورهاي آسياي مركزي است كه خاستگاه گروه‌هاي تروريستي مانند "حركت اسلامي ازبكستان "، "اتحاديه جهاد اسلامي " و "حزب التحرير " است.

برخي از اين گروه‌ها به خصوص حركت اسلامي ازبكستان با سازمان تروريستي القاعده ارتباط دارند.

همجواري قندوز با اين كشور سبب شده است تا اعضاي برخي از گروه‌هاي تروريستي ازبكستان كه وارد اين ولايت شده و در آن مستقر شوند.

والي فقيد قندوز بارها از وجود طالبان خارجي در اين ولايت خبر داده بود و اعلام كرده بود كه قندوز به مركز فعاليت طالبان خارجي ازبك، چچني، تاجيك، عرب و غيره تبديل شده است.

منابع دولتي افغان و ائتلاف نيز بارها از دستگيري طالبان خارجي به خصوص ازبك در اين ولايت خبر داده اند.

مسير ترانزيتي جديد ناتو

به دنبال حملات پياپي طالبان به كاروان‌هاي تداركاتي ناتو در مسير پاكستان، ناتو در صدد انتقال محموله‌هاي خود از مسيرهاي ديگري به افغانستان شد.

يكي از اين مسيرها، مسير ازبكستان به افغانستان از طريق ولايت قندوز بود.

اين مسير تداركاتي جديد ناتو، توجه طالبان را به اين مسير جلب كرد.
بر اساس اعلام منابع دولتي افغان، در ماه‌هاي اخير حجم كالاهاي وارداتي ناتو از طريق گمرك "شيرخان " ولايت قندوز افزايش چشمگير داشته است، بنابراين اين احتمال نيز وجود دارد كه طالبان بر آن هستند تا با ناامن ساختن اين ولايت، كار تداركات را بر ناتو سخت سازند.
ولايت‌هاي مختلف افغانستان كه مسير انتقال تداركات ناتو هستند به نحوي شاهد افزايش خشونت بوده اند.

گسترش جنگ به سوي آسياي ميانه

برخي از كارشناسان افغان بارها اين نظريه را مطرح كرده اند كه آمريكا قصد دارد تا جنگ را به سوي مرزهاي كشورهاي آسياي ميانه گسترش دهد.

بر اساس اين نظريه، ولايت هاي قندوز، فارياب، بادغيس و تخار و ديگر ولايت‌هاي حساس شمالي كه همجوار با كشورهاي آسياي ميانه هستند، بايد شاهد افزايش ناامني باشند به حدي كه كشورهاي آسياي ميانه، از بيم گسترش ناامني به دامن آمريكا پناه برند.

از نظر اين كارشناسان، تصاحب منابع نفت و گاز سرشار آسياي ميانه، يكي از اهداف لشكركشي آمريكا و ناتو به افغانستان است و براي رسيدن به اين مقصد، آمريكا سياست گسترش ناامني به سوي مرزهاي آسياي ميانه را دنبال مي‌كند.

انتقال طالبان با بالگردها به شمال افغانستان

ادعاي انتقال شبه نظاميان طالبان توسط بالگردهاي نظاميان خارجي اولين بار توسط ساكنان ولايت‌هاي شمالي مطرح شد، اما پس از چندي رئيس جمهور افغانستان نيز به طور صريح به اين موضوع اشاره كرد و گفت كه دولت افغانستان اين تحركات را زير نظر دارد.

رسانه‌هاي افغانستان از قول منابع مختلف در شمال افغانستان از نقل و انتقال طالبان و سلاح‌هاي اين گروه توسط بالگردهاي نظاميان خارجي خبر داده بودند. با توجه به سابقه همكاري نظاميان خارجي با طالبان در ولايت‌هاي جنوبي، چنين ادعايي دور از دهن نيست.

قندوز از جمله ولايت‌هايي است كه چنين گزارش‌هايي از آن مخابره شده است.

دلايل فوق از گسترش محسوس جغرافياي جنگ از جنوب به شمال حكايت مي‌كنند و بعيد نيست كه در آينده، ديگر ولايت‌هاي شمالي افغانستان مانند بلخ، نيز به سرنوشتي مشابه قندوز دچار شوند.

با توجه به ضعف انساني و تجهيزاتي نيروهاي نظامي افغان در شمال افغانستان، بعيد به نظر مي‌رسد كه اين نيروها به تنهايي بتوانند ولايت‌هاي شمالي را از وجود شبه نظاميان پاكسازي كنند.

نگاهي به عملكرد گذشته نيروهاي خارجي در واكنش به درخواست‌هاي مكرر والي قندوز مبني بر اعزام نيرو براي نابودسازي پايگاه‌هاي طالبان، نشان مي‌دهد كه اين نيروها عزم جدي براي مقابله با شبه نظاميان در اين ولايت ندارند و عمليات‌هاي نمايشي آنها هم به منظور انحراف افكار عمومي است.

بنابراين اين احتمال قوت مي‌گيرد كه آمريكا و ناتو گسترش جفرافياي جنگ از جنوب به شمال را پيگيري مي‌كنند زيرا برخي از اهداف آنان با تحقق اين برنامه عملي مي‌شود.